• Toplam 2 kullanıcı çevrimiçi :: 0 kayıtlı, 0 gizli ve 2 misafir (son 5 dakika içinde aktif olan kullanıcılara dayanmaktadır.)
  • En çok 86 kullanıcı Sal Oca 15, 2013 2:08 am tarihinde bir arada bulundu
  • Bu forumu görüntüleyenler: Kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir
Pano anasayfası TÜRKÇE Cümlede Anlam

Cümlede Anlam

CÜMLEDE ANLAM

CÜMLEDE ANLAM

İleti Çiğdem Çamcı » Pzr Ağu 21, 2011 9:35 am

CÜMLEDE ANLAM
A ) CÜMLEDE ANLATIM BİÇİMLERİ
1 ) GERÇEK VE MECAZ ANLATIM
Gerçek Anlamlı Cümleler : Bu cümlelerde bütün kelimeler gerçek anlamında kullanılır.
Mecaz Anlamlı Cümleler : Bu cümlelerde bir kelimenin bile anlamının mecaz olması cümleyi mecaz anlamlı yapar.
ÖRNEK : Arkadaşlar durmadan ders çalışıyor. (Gerçrek anlamlı)
Dehanın onda dokuzu terdir. (Mecaz anlamlı)
2 ) NESNEL VE ÖZNEL ANLATIM
Nesnel Anlam Öznel Anlam
Bence kelimesi kullanılamaz. Bence kelimesi kullanılabilir.
Somut kelimeler vardır. Soyut kelimeler vardır.
Herkesçe aynıdır. Kişiye göre değişir.
Kanıtlanabilir. Kanıtlanamaz.

ÖRNEK : Bakır iletken bir teldir. (Nesnel Anlamlı)
Romanda başkahramanlar yanarak ölür. (Nesnel Anlamlı)
Harun yakışıklı bir öğrencidir. (Öznel Anlamlı)
Çok başarılı bir yapıttı. (Öznel Anlamlı)

3 ) DOĞRUDAN VE DOLAYLI ANLATIM
DOĞRUDAN ANLATIM DOLAYLI ANLATIM
Birinin söylediği sözü aynen aktarımdır. Birinin söylediği sözü değiştirerek aktarımdır.
Kendi sözümüzü yazmak da doğrudan aktarımdır. Cümle içinde tek yüklem vardır.
Cümle içinde genelikle çift yüklem vardır. Yüklem aktarana aittir.
1. Yüklem söyleyene 2. Yüklem aktarana aittir. Aktarılan cümlenin yüklemi fiilimsiye dönüşür.
Tırnak içinde ya da virgül ile aktarım vardır. Genellikle “-ğını, -sını, -mızı” ekleri bulunur.

ÖRNEK : Ders çalışın,dedi. (doğrudan anlatım)
Ders çalışmamızı söyledi. (dolaylı anlatım)
“ Kitap okumak insanın kelime hazinesini zenginleştirir.”dedi. (doğrudan anlatım)
Kitap okumanın insanın kelime hazinesini zenginleştirdiğni söyledi. (dolaylı anlatım)
Sessiz ol ,diye bağırdı. (doğrudan anlatım)
Sessiz olmasını söyledi. (dolaylı anlatım)

4 ) KARŞILAŞTIRMALI ANLATIM
İki olay , olgu veya varlık arasındaki benzerlik ya dafarkları belirtmektir.
NOT : Kalıplaşmış birtakım kelimeleri vardır : ise,kadar, gibi, daha, en oysa…
ÖRNEK : Betimleyici anlatım, öyküleyici anlatım kadar ilgimi çekmez.
Yazarın en belirgin özelliği yalın bir dille yazmasıdır.
Ben kitap okumayı severim, Ayşe ise müzik dinlemeyi sever.

5 ) TANIMLAMA CÜMLELERİ
“Bu nedir?” sorusuna cevap veren cümlelerdir.
ÖRNEK : İsimleri niteleyen ve belirten kelimelere sıfat denir.

B ) CÜMLEDE ANLAM İLİŞKİLERİ
1 ) KOŞUL CÜMLESİ
Eylemin ya da hareketin gerçekleşmesi bir şarta (koşula) bağlı olan cümlelerdir.
NOT : bu sorular bağlıdır kelimesi ile çözülür.
ÖRNEK : Giderim ama yanımda arkadaş isterim.
Sizi gördükçe kardeşimi hatırlıyorum.
Pikniğe gideriz ancak hava açmalı.
Ders çalışırsan televizyon izleyebilirsin.
Kitabı geri vermek üzere alabilirsin.
Kitap okuyunca düşünce dünyamız gelişir.
Bir sanat eserinin kalıcılığı biçim güzelliğine bağlıdır.
Bir işe başladı mı mutlaka bitirirdi.
Annen gelsin, pazara çıkarız.
Kapın her çaldığında beni hatırla.

2 ) NEDEN- SONUÇ CÜMLESİ
Yargının gerçekleşme nedeni ve sonucu cümle içinde verilir .(-dığı için, -dığından, çünkü, diye, nedeniyle, -dan dolayı, -dan,bu yüzden,sebebiyle…)
NOT : “Neden?” sorusu ile bulunur. Gelecek zamanlı cümleler hariç iki yargı da gerçekleşir.
ÖRNEK : Soğuk su içtin hastalandın. (vurgu ile)
Heyecandan ne yapacağımı şaşırdım.
Beni dinlemediği için şimdi pişman.
NOT : “-dan” eki neden veya sebep kelimesi ile kullanılırsa anlatım bozukluğu oluşur.
ÖRNEK : Düşük not almasının nedeni ders çalışmamasındandır. (yanlış)
Düşük not almasının nedeni ders çalışmamasıdır. (doğru)
Düşük not alması ders çalışmamasındandır. (doğru)

3 ) AMAÇ - SONUÇ CÜMLESİ
Öznenin işi, hareketi gerçekleştirme amacı ve sonucu cümle içinde verilir. (-mak için,amacıyla, maksadıyla,-mak üzere,diye,-meye…)
NOT : “Ne amaçla?” sorusu ile bulunur. “ –meye” ekiyle kurulanlar hariç iki yargıdan biri gerçekleşir.
NOT : bu cümlelere de neden sorusu sorulabildiği için öğrenciler neden-sonuç cümlesi ile karıştırır.
ÖRNEK : Buraya seni görmeye geldim.
Arkadaıyla buluşmak üzere pastaneye gitti.
Ders çalışmak için eve gitti.

4 ) GEREKÇE CÜMLELERİ
Gerekçesiyle verilen ya da bir gerekçeye dayanan cümlelerdir.
NOT : “Neden? Sorusu ile bulunur. Sorularda tek başına çıktığı için problem yaratmaz. Bu cümlelerde neden genellikle nesneldir ve cümle geniş zamanda çekimlenir.
ÖRNEK : Ben yârime gül demem, gülün ömrü az olur.


NOT :Son dönem sorularında “kenedinden önceki/sonraki cümlenin nedenidir/gerekçesidir/amacıdır” ifadesi dikkati çeker.

5 ) AÇIKLAMA İLİŞKİLİ YARGILAR
Biri diğerinin açıklayıcısı durumundaki yargılardır. Yargılar arasındaki bağlantı genellikle bağlaçlarla sağlanır.
NOT : Kilit kelimeleri şunlardır : yani, çünkü, açıkçası, anlayacağın, anlaşılan, demek oluyor ki…
ÖRNEK : Kadın yaşından büyük gösteriyor anlaşılan çok çekmiş.
Bugün dışarı çıkmayacağım:Yarın sınavım var.

6 ) ANLAMCA PEKİŞTİRİLMİŞ CÜMLELER
Yargılardan ikincinin birinciyi pekiştirici nitelikte olduğu cümlelerdir.
NOT : Kilit kelimeleri şunlardır : hatta, üstelik, bile, bir de , de, gibi, hem… hem de…
Çalıştı, çabaladı üstelik evini de aldı.

7 ) GÖZLEME YER VEREN YARGILAR (BETİMLEME/TASVİR CÜMLELERİ)
ÖRNEK : Saçları altın sarısı, deniz gözlü bir devdi.
Karşı kıyıdaki iki adam mavi sandalı bağlamaya çalışıyordu.

8 ) ZIT / KARŞIT ANLAMLI CÜMLELER (ANLAMLARI ÇELİŞEN YARGILAR)
ÖRNEK : Akıllı düşününceye dek deli köprüyü geçer.
Akıl adama sermayedir.

İyilik eden iyilik bulur.
İyiliğe iyilik olsaydı koca öküze bıçak olmazdı.

9 ) EŞANLAMLI YA DA YAKIN ANLAMLI CÜMLELER (ANLAMCA ÖZDEŞ CÜMLELER)
Farklı sözcüklerle kurulan fakat aynı düşünceyi anlatan cümlelerdir.
ÖRNEK : Çocuklar oyun oynamalıdır. => Eş anlamlı
Çocukların oyun oynaması gerekir.

NOT : Bu tür sorularda cümlenin birinde bir terim, deyim, kavram yer alırken diğerinde bunların açıklaması yer alır.
ÖRNEK : Ne doğrarsan aşına o gelir kaşığına.
Ne ekersen onu biçersin.

Nesnel yargılar kullanıyor.
Cümlelerine yorum katmıyor.

10 ) EŞİTLİK BİLDİREN YARGILAR
Nicelik ve nitelik yönünden eşit olan yargılardır.
NOT : Eş anlalamlı cümlelerle karıştırmayalım. Bu cümlelerde,cümle içindeki paylaşımın eşit olması gerekir.
ÖRNEK : Yemekten sonra birer elma yedik.

11 ) AŞAMALI DURUM BİLDİREN YARGILAR
Bir olayın,durumun olumlu ya da olumsuz yönde giderek değiştiğini anlatan cümlelerdir.
NOT : Kilit kelimeleri şunlardır : günden güne, gün geçtikçe, giderek, gittikçe, gitgide…
ÖRNEK : Hastanın durumu gittikçe kötüleşiyor.
Yüzün perde perde solmakta.

12 ) DÜŞSEL ÖĞELERE YER VEREN YARGILAR
Mutluluğun gözü kör, yalnızlığın kulağı sağırdır.
Sarı denizlerde, mor ağaçlarda, kızıl göklerde seni aradım.

13 ) KARŞIT DURUMLARI ANLATAN YARGILAR
Aynı varlığın karşıt yanlarını anlatan cümlelerdir.
O sakin insan bir anda saldırganlaştı.
Doğaya can veren yağmur bir köye ölüm getirdi.

14 ) DUYGU VE DÜŞÜNCE İÇEREN YARGILAR
 KÜÇÜMSEME CÜMLELERİ
Para kazanacak da bizi geçindirecek. (soyut kavramlar için geçerli)

 AZIMSAMA CÜMLELERİ
Bu kadar elma kime yetecek.
Bu parayla simit bile alınmaz. (somut kavramlar için geçerli)

 YAKINMA VE SİTEM CÜMLELERİ
Bulunulan durumdan şikayetçi olan cümlelerdir.
Söylesem de beni dinlemez ki. (arkasından /yakınma)
İstanbul’a gelmişsin de bize uğramamışsın. (yüzüne / sitem)

 ÖĞÜT CÜMLELERİ
Düzenli çalışırsn iyi olur. ( Genellikle atasözleri ile öğüt verilir.)

 SEZGİ-TAHMİN CÜMLELERİ
Herhangi bir durumun nasıl gelişeceğini, bir olayın nasıl sonuçlanacağını önceden kestirmeyi içeren yargılardır.
Uçak ankara’ya inmiş olmalı.
Yarın hava güneşli olacak.

 OLASILIK CÜMLELERİ
Bir durumun hem olumlu hem olumsuz biçimde gerçekleşebileceğini bildiren, kesin anlamlar içermeyen cümlelerdir.
NOT : Kilit kelimeleri şunlardır : belki, sanırım, olabilir…
Belki hava açar.
 ŞAŞMA CÜMLELERİ
Aaa, yağmur yağıyor!

 DEĞERLENDİRME-ELEŞTİRİ (TENKİT) CÜMLELERİ
Herhangi bir kişi, eser, olay, olgu veya konunun olumlu ve olumsuz;doğru ve yanlış; iyi ve kötü yanalarını belirten cümlelerdir.
Bu roman dönemin sosyal olaylarını aydınlatmak için bir başyapıt sayılır. (olumlu eleştiri)
Eser edebi açıdan çok başarılı. (olumlu eleştiri)
Eserin dili çok ağırdı ve okuyucunun anlaması çok zordu. (olumsuz eleştiri)
Başarılı ama tembel bir öğrencidir. (hem olumlu hem olumsuz eleştiri)

 VARSAYIM CÜMLELERİ
Geçici bir süre için var olduğu kabul edilen, gerçekmiş gibi düşünülen durumları ifade eden cümlelerdir.
NOT : Kilit kelimeleri şunlardır : diyelim ki, tut ki, farz et ki, kabul edelim, diyelim, düşünelim,varsayalım, say…
Bir an için sınavı kazandığını düşünelim.
Diyelim kisen de doktor oldun.

 ÖN YARGI (PEŞİN HÜKÜM) CÜMLELERİ
Yeni gelen hoca çok kötü.
Bu çocuk yine matematik sınavından kötü bir not alacak.

 TASARI CÜMLELERİ
Gelecekte yapılmak istenenleriaktaran cümlelerdir.
Bu yaz uzak ülkeleri dolaşmayı düşünüyorum.
Kitap çıkarmayı planlıyorum.

 ÖNERİ CÜMLELERİ
Bir sorunu çözmek için öne sürülen görüştür. (-malı)
Yazılarınızda eğitimin önemini vurgulayabilirsiniz.
Daha fazla çalışırsan iyi olur.
Zıt renkler giymelisin.

 BEKLENTİ CÜMLELERİ
Bir olayın gerçekleşmesini bekleme halidir.
NOT : Düz beklenti olay gerçekleşmeden önce söylenen cümlelerdir.
Öğrencilerimizin sınavı kazanacağını umuyoruz/düşünüyoruz/ sanıyoruz.
NOT : Olay gerçekleştikten sonra söylenen cümleler gerçekleşmiş ve gerçekleşmemiş bekelenti şeklinde ikiye ayrılır.
Öğrencilerimizin sınavı kazanacağını sanmıştık/düşünmüştük/ ummuştuk. (gerçekleşmemiş beklenti)
Öğrencilerimizin sınavı kazanacağını biliyorduk. (gerçekleşmiş beklenti)

 HAYIFLANMA CÜMLELERİ
Acıma, üzülme, esef etme anlamı taşıyan cümlelerdir. (yazık)
Bazı kaynaklarda kaçırılan bir fırsattan duyulan üzüntüyü dile getiren cümlelerdir ifadesi yazılıdır.
Fırsat elde iken alıp kaçmadın,
Öldürmeli beni dövmeli değil.
Bir zamanlar yemyeşil olan o yerler ne yazık şimdi bir beton yığını.

 PİŞMANLIK CÜMLELERİ
Kişinin yaptığı yanlış davranışlar sonrasında duyduğu üzüntüyü anlatan cümlelerdir.
Keşke çalışsaydım.
NOT : “Keşke” olay olmadan önce kullanılırsa istek anlamı katar.
Keşke benim de bir kedim olsa.

 KESİNLİK BİLDİREN CÜMLELER
Şüpheye yer vermeyen cümlelerdir.
NOT : Kilit kelimeleri şunlardır : mutlaka, ne olursa olsun, kesinlikle,asla, katiyen…
Ne olursa olsun bu sınavı kazanacağız.
NOT : Kimi zaman kesinlik anlamı emir ve gelecek zaman kipli fiillerle,kimi zaman da ek eylemin geniş zaman çekimiyle yapılır.
Toplantı bitmiştir.
Saat beşte evde ol/olacaksın.

 UYARMA CÜMLELERİ
Bir kimseye yanlış bir davranışta bulunmamasını söylemek, ikaz etmektir.
Arkadaşlar lütfen biraz sessiz olalım.
Aman elinizi sürmeyin, daha kurumadı.

 KINAMA CÜMLELERİ
Yapılan bir işin kötü olduğunu belirtecek biçimde söz söylemektir. Ayıplamaktır.
Verdiğin hiçbir sözü tutmuyorsun.

 ÖZLEM CÜMLELERİ
NOT : Geçmişe duyulan özleme nostalji denir.
Ah o eski bayramlar!

 USANÇ CÜMLELERİ
Bir olaya veya kişiye duyulan bıkkınlığı anlatan cümlelerdir.
Yeter artık!

 ABARTMA CÜMLELERİ
Bir deri bir kemik kalmışsın.

 HEYECAN CÜMLELERİ
Sevinç ve korkuyla karışık duyguları bildiren cümlelerdir.
Onu görünce elim ayağıma dolaştı.

 ENDİŞE CÜMLELERİ
Kötü bir olayın olma ihtimaline karşı telaşımızı bildiren cümlelerdir.
Sınavı kazanır mı acaba?

 BEĞENME CÜMLELERİ
Bu sana çok yakışmış.

 KANIKSAMA CÜMLELERİ
Pek çok kez tekrarlaması nedeniyle artık etkilenmez olmayı,aldırmamayı ifade eden cümlelerdir.
Asker kurşunlara aldırmıyordu.

 YADSIMA (İNKAR) CÜMLELERİ
Bu sözleri ben mi söylemişim.
Sanki dünyada en akıllı insan kendisi.

 KORKUTMA (TEHDİT) ANLAMLI CÜMLELER
Bir daha böyle konuş da göreyim.

 GÜVEN-GÜVENSİZLİK CÜMLELERİ
O bunu layıkıyla yapar. (güven)
Acaba dediğin gibi biri midir? (güvensizlik)

 ALAY ANLAMLI CÜMLELER
Bir deri bir kemik kalmışsın.

 KARAMSARLIK (KÖTÜMSERLİK)BİLDİREN CÜMLELER
Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak.

 İKİLEM ANLATAN CÜMLELER
Ne serden geçiyor ne yardan.

15) TÜMDENGELİM VE TÜMEVARIM CÜMLELERİ
Bu sınıfın öğrencileri bir başka güzeldir, Ayşe de bir başka güzeldir.

16) İÇERİK (MUHTEVA) İLE İLGİLİ CÜMLELER
Bir eserde verilmek istenen düşünce, duygu, konu ve imgelerin tümüdür.
Yaprak Dökümü orta halli bir ailenin dağılan hayatını anlatır.
NOT : “Anlatılan nedir?” sorusu ile bulabiliriz.

17) ÜSLUP (BİÇEM) İLE İLGİLİ CÜMLELER
Bir sanatçının konuyu anlatış biçimidir.
Sanatçı, eserlerinde Çukurova halkının ağız özelliklerine geniş ölçüde yer vermiş.
Eserin dili sadeydi ve eser oldukça akıcıydı.
NOT : “Nasıl anlatıyor?” sorusuyla çözülür.

CÜMLEDE VURGU
1) Türkçede cümle vurgusu yüklem üzerindedir.Bu nedenle hangi öğe daha çok vurgulanmak isteniyorsa yükleme yaklaştırılır.
Yarın otobüsle Çanakkale’ye gidiyorum. (vurgu dolaylı tümleçtedir.)

2) İsim cümlelerinde vurgu yüklemdedir.
Türkiye’nin başkenti Ankara’dır.

3) Cümlede “mi” soru edatı vurguyu kendinden önceki kelimeye çeker.
Çanakkale’ye yarın otobüsle mi gideceksiniz? (vurgu edat tümlecindedir.)

4) Bağlaçlar vurguyu kendinden önceki kelimeye çeker.
Sen de bizimle gel. (vurgu öznededir.)

NOT : Cümlede soru sözcükleri varsa soruya verilecek cevap olan öğe vurgulanmıştır.
-Kitapları kim getirdi?
-Ali.
Çiğdem Çamcı
Site Yöneticisi
 
İleti: 82
Kayıt: Cum Ekm 08, 2010 3:18 pm

Cümlede Anlam

Kimler çevrimiçi

Bu forumu görüntüleyenler: Kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir

Kimler çevrimiçi

Toplam 2 kullanıcı çevrimiçi :: 0 kayıtlı, 0 gizli ve 2 misafir (son 5 dakika içinde aktif olan kullanıcılara dayanmaktadır.)
En çok 86 kullanıcı Sal Oca 15, 2013 2:08 am tarihinde bir arada bulundu

Bu forumu görüntüleyenler: Kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir

Kimler çevrimiçi

Toplam 2 kullanıcı çevrimiçi :: 0 kayıtlı, 0 gizli ve 2 misafir (son 5 dakika içinde aktif olan kullanıcılara dayanmaktadır.)
En çok 86 kullanıcı Sal Oca 15, 2013 2:08 am tarihinde bir arada bulundu

Bu forumu görüntüleyenler: Kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir